Home › Kritiek › Zijn versus voelen

Zijn versus voelen: gevoel is geen feit

Een man kán zich vrouw voelen — maar dat maakt hem geen vrouw. Het verschil tussen "zijn" en "voelen" is geen detail; het is het hart van de gender-discussie. Een meisje met anorexia voelt zich oprecht dik — en is dun. Niemand zal haar gevoel bevestigen door haar te helpen afvallen. Bij gender wordt precies die verwarring als waarheid afgedwongen.

De semantische slip

In normale taal onderscheiden we "X zich Y voelen" van "X is Y". Wie zich ongelukkig voelt hoeft niet ongelukkig te zijn. Wie zich te dik voelt bij 50 kg, is niet te dik — heeft een vertekend lichaamsbeeld. Wie zich rijk voelt zonder geld heeft een gevoel, geen vermogen. Bij gender wordt deze elementaire distinctie verlaten: voelen wordt zijn, en wie het verschil benoemt heet hater.

Het tegenvoorbeeld: anorexia

Anorexia nervosa is een paradigma. De patiënt ervaart zich oprecht en intens als te dik, zelfs bij ernstig ondergewicht. Geen serieuze clinicus gaat mee in het gevoel; de behandeling bestaat juist uit het corrigeren van de waarneming naar de feiten — niet andersom. Bij body integrity dysphoria (BID) hetzelfde: het verlangen naar amputatie van gezonde ledematen wordt niet ingewilligd. Alleen bij gender wordt het tegenovergestelde model — bevestig het gevoel, snij in het lichaam — gepresenteerd als zorg. Zie ook ontkenning van realiteit.

De fenomenologie van het voelen

Wat betekent "zich vrouw voelen"? Een man die nooit een vrouw is geweest heeft geen toegang tot het vrouwelijke ervaringsdomein. Hij heeft hoogstens een idee van wat hij dénkt dat een vrouw voelt — een stereotype. Vrouwen worden niet vrouw door zich vrouwelijk te kleden, op te maken of zich onderdanig op te stellen; die rolverwachtingen zijn precies wat het feminisme bestreed. Autogynefilie is in veel adult-onset gevallen een betere verklaring voor de "vrouw-ervaring" dan een seculiere ziel. Zie Blanchard-typologie.

Categoriefout

Gilbert Ryle benoemde de "categoriefout": een denkbeeld in de verkeerde logische categorie plaatsen. "Een vrouw zijn" hoort in de categorie van biologische en sociale feiten. "Voelen zoals een vrouw" hoort in de categorie van subjectieve ervaringen. Het tweede impliceert niet het eerste — net zomin als "voelen alsof ik vlieg" impliceert dat ik vlieg. Zie ook ontologie van identiteit en cirkelredenering.

De schade van het verheffen van gevoel tot feit

Wanneer gevoel publieke status van feit krijgt, worden anderen gedwongen onverifieerbare claims als waar te accepteren. Daarop rusten puberteitsblokkers bij kinderen, mastectomieën bij gezonde meisjes, juridische zelf-id en het wegvegen van de categorie vrouw. Kritiek wordt als haat weggezet en monddood gemaakt. Transitie geneest niet — detransitioners komen terug met onomkeerbare schade omdat hun gevoel werd bevestigd in plaats van behandeld.

Mogen mensen niet voelen wat ze willen?

Maar gender is toch sociaal?