Home › Onderzoek › Spijtcijfers

Spijtcijfers en methodologische problemen

"Slechts 1% heeft spijt van transitie" is een vaak herhaalde claim die patiënten geruststellend voorgehouden wordt vóór onomkeerbare ingrepen. De bron is Bustos 2021 — een meta-analyse met massale uitval, korte follow-up en een definitie van "spijt" die de meeste werkelijke spijthebbenden uitsluit. Het cijfer is een artefact van slechte methodologie, niet een wetenschappelijk feit.

De Bustos-studie

Bustos et al. (2021) deden een meta-analyse van 27 studies (totaal ~7.928 patiënten). Conclusie: 1% spijt. Het cijfer werd politiek opgepompt en duikt overal op — van WPATH-richtlijnen tot Nederlandse counseling-folders. De methodologische problemen zijn fataal.

Probleem 1 — extreem hoge uitval (survivorship bias)

In veel van de geanalyseerde studies viel 36% tot 60% van de patiënten uit follow-up. Detransitioners vermijden de kliniek waar zij eerder werden behandeld — uit schaamte, woede, of omdat hun trauma daar zit. Vandenbussche (2021) registreerde dat 70% van detransitioners de behandelaar nooit informeerde: een Britse online-bevraging onder oud-patiënten van Tavistock vond dat 25-30% zichzelf op enig moment niet meer als trans identificeerde — zonder dat dit in kliniekstatistieken zichtbaar werd. Iemand die geen contact meer opneemt, telt in deze studies als "geen spijt". Terwijl spijt juist een goede reden is om weg te blijven. Klassieke survivorship bias: je meet alleen de tevredenen omdat de ontevredenen niet meer komen opdagen.

Probleem 2 — veel te korte follow-up

Spijt verschijnt vaak pas acht tot elf jaar na transitie (Dhejne 2014). Vandenbussche vond een mediane tijd tussen start transitie en detransitie van vier tot vijf jaar — buiten het bereik van vrijwel alle klinische follow-up. Studies met twee tot drie jaar follow-up zijn voor spijtmetingen ongeschikt — de spijtgroep is dan nog in de "honeymoon"-fase van de transitie. Bustos nam een groot aandeel kortlopende studies mee. Fertiliteitsspijt manifesteert zich vaak pas rond 25-35 jaar wanneer kinderwens actueel wordt; mastectomie-spijt kan jaren wachten op het moment van bewustwording. Het resultaat: een momentopname die niets zegt over levenslange uitkomsten.

Probleem 3 — een definitie die spijt definieert weg

"Spijt" is in de studies streng gedefinieerd als "officieel verzoek om reverse surgery" of formele juridische intrekking van geslachtsregistratie. De meeste mensen met spijt vragen geen omgekeerde operatie aan: uit kosten, schaamte, of omdat hun lichaam onomkeerbaar veranderd is — borsten weg, fertiliteit weg, stem laag. Iemand die zelfstandig met testosteron stopt en de kliniek nooit meer terugziet — verreweg het meest voorkomende patroon — telt niet mee. Iemand die nog testosteron gebruikt maar zich weer als vrouw identificeert: telt niet mee. Iemand die in stilte spijt heeft maar de mastectomie niet kan terugdraaien: telt niet mee. Hun spijt is er, maar staat niet in de cijfers. Dat is geen detail; dat is meetwetenschappelijke fraude in slow motion.

Probleem 4 — verkeerde populatie

De geciteerde studies bevatten overwegend patiënten die in de jaren tachtig en negentig transitioneerden: andere selectiecriteria, andere zorgvuldigheidsdrempel, andere populatie. De oude cohorten (waarop de 1%-claim rust) bestonden uit klassieke vroegkinderlijke dysforie-patiënten, vooral jongens. Die groep bestaat in de huidige spreekkamer nauwelijks meer. De aanmeldingen worden gedomineerd door tienermeisjes die zich pas tijdens de puberteit melden, vaak met autismespectrumstoornis, eetstoornissen, depressie, trauma. Voor deze ROGD-populatie zijn detransitie- en spijtpercentages waarschijnlijk veel hoger, omdat hun dysforie cultureel-contextueel werd geconstrueerd en dezelfde sociale dynamiek die haar deed ontstaan, haar later doet vervagen. Zie ook detransitie-onderzoek.

Wat realistische cijfers tonen

Studies met langere follow-up en betere uitvalbeheersing rapporteren spijtcijfers die fundamenteel anders zijn:

• Hall et al. (2021, BJPsych Open): detransitie-frequenties tussen 7% en 30% afhankelijk van definitie en follow-up.
• Boyd et al. (2022, Int J Transgender Health): 12,2% detransitie of medische staking in een UK NHS-praktijk in het laatste decennium.
• Roberts et al. (2022, US Military Health System): 29,8% stoppers binnen vier jaar na hormoonstart.
• Universiteit van York (Cass-evidence-reviews): 5-15% detransitie binnen tien jaar bij gemedicaliseerde minderjarigen, met sterke onderschatting door follow-up-verlies.
• Voorzij-onderzoek: tot een derde transspijt onder volwassen vrouwelijke detrans-respondenten.
• Littman (2021): 60% niet adequaat geïnformeerd over alternatieven; 38% niet geadviseerd over fertiliteitsverlies; 22% niet beoordeeld op psychiatrische comorbiditeit.
• Levine et al. (2023): "The myth of low regret" — wijst op data die suggereren dat bij de huidige adolescente meisjescohort 20-30% binnen tien jaar detransitioneert.

Een uitvoeriger bespreking met methodologische analyse staat op transgenderidentiteit.nl — hoe vaak komt het echt voor en op transitieschade.nl/detrans/cijfers. Zolang klinieken niet doormeten, blijft het 1%-narratief rondzingen.

Het verschil tussen 1% en 30% bepaalt of het behandelmodel verdedigbaar is

Een detransitie-rate van 1% rechtvaardigt forse medicalisering bij minderjarigen — risico's voor enkelen, baten voor de meerderheid. Een rate van 15-30% maakt diezelfde rekensom onmogelijk. Bij die percentages zou geen enkele andere medische ingreep — geen behandeling voor depressie, geen orthopedische operatie, geen psychiatrisch medicament — nog standaard worden voorgeschreven. Zeker niet bij minderjarigen, en zeker niet met onomkeerbare gevolgen. Het verschil tussen 1% en 30% is dus geen academische curiositeit; het bepaalt of het hele behandelmodel medisch-ethisch verdedigbaar is. Voor Cass, NICE, SBU en COHERE is het antwoord al gevallen: bij de huidige stand van bewijs is voorzichtigheid een morele plicht.

Wat detransitioners zelf zeggen

Het patroon dat detransitioners beschrijven in de Littman-survey (2021, 100 respondenten) en de Vandenbussche-survey (2021, 237 respondenten uit 22 landen) is opvallend consistent: snelle diagnose, traject dat zich vanzelfsprekend ontvouwt, omgeving die affirmatie versterkt en twijfel diskwalificeert. Onderliggende problemen (trauma, autogynefilie bij mannen, autisme, eetstoornissen, homoseksuele worsteling) genegeerd. Familie verscheurd. Spijt structureel, niet uitzonderlijk. Verzamelde portretten van Keira Bell, Chloe Cole, Helena Kerschner, Prisha Mosley, Sinead Watson en Walt Heyer staan op transitieschade.nl/detrans.

Spijt waar je niets meer aan terug kunt draaien

Mastectomie en gonadectomie zijn de twee meest betreurde ingrepen in elk detrans-onderzoek (Vandenbussche, Boyd). Spijt bij deze ingrepen is permanente rouw:

• Borstweefsel: al het klierweefsel verwijderd; geen melkklieren of borstvoeding mogelijk; verlies van tepelgevoel in 30-50%; chronische pijn in 10-25%. In de VS steeg het aantal mastectomieën bij jonge vrouwen van enkele honderden per jaar in 2010 naar meer dan 8.000 in 2021 (zie onomkeerbaar verlies van borstweefsel).
• Fertiliteit: puberteitsremmers + cross-sex hormonen vanaf jonge leeftijd → vrijwel altijd permanent onvruchtbaar; gonadectomie sluit voortplanting definitief uit. De Cass Review noemt dat fertiliteitsbehoud bij minderjarigen onvoldoende werd besproken of niet realistisch was — een ernstig informed-consent-tekort (zie onvruchtbaarheid na hormonen en chirurgie).
• Stem, baardgroei, mannelijke kaalheid: testosteron werkt blijvend. Vrouwen die detransitioneren houden een lage stem en gezichtsbeharing voor het leven.
• Genitale chirurgie: blijvend functieverlies; bekkenproblemen; chronische pijn.

Cass: WPATH-respons zonder inhoudelijke weerlegging

Hilary Cass publiceerde in april 2024 het Final Report met de conclusie dat de evidence base voor puberteitsremmers en cross-sex hormonen "remarkably weak" is. WPATH publiceerde binnen weken een respons die Cass "biased", "ideologisch" en "in conflict met internationale consensus" noemt. De respons gaat niet inhoudelijk in op de systematische reviews die Cass liet uitvoeren door de University of York, en formuleert geen alternatieve evidentie die de Cass-conclusies tegenspreekt. Een wetenschappelijke respons op een systematische review weerlegt methodologie, citeert tegen-evidentie, of erkent gedeeltelijk gelijk — de WPATH-respons doet geen van deze drie. Dat ondersteunt de stelling dat SOC8 niet primair een wetenschappelijke maar een ideologische publicatie is. Zie de analyse op wpath.nl/wpath-files/respons-cass.

Het politieke gebruik

"99% heeft geen spijt" wordt gebruikt om informed consent te reduceren tot formaliteit. Patiënten krijgen het voorgehouden alsof het hard wetenschappelijk bewijs is. Het is een geloofsbelijdenis die wordt gepresenteerd als feit. De Cass Review heeft het cijfer expliciet onbetrouwbaar verklaard; WPATH negeert dat. Het patroon van publicatiebias is daarmee compleet: positieve studies overgepubliceerd, negatieve weggedrukt, methodologisch zwakke uitkomsten als geloofsfeit verkocht. Transitie geneest niet — en dat hoort iedereen te horen voordat er een scalpel aan te pas komt.

Wat zegt de Cass Review over spijtcijfers?

Is 1% niet beter dan niets?

Hoe verhoudt dit zich tot 'evidence-based zorg'?

Hoe zit het met de Nederlandse cijfers?